Colenberg Omgevingspsychologie

LinkedIn Twitter

Wat doet een omgevingspsycholoog?

Er zijn twee soorten omgevingspsychologen: wetenschappers en praktijkmensen. Beide hebben als het goed is een master sociale of cognitieve psychologie, aangevuld met verdieping op het gebied van omgevingspsychologie. Ook hebben zij kennis van ruimtelijk ontwerp en ervaring met toegepast onderzoek. Dit is de benodigde basisuitrusting voor goed onderzoek naar de invloed van de omgeving op beleving en gedrag.

Wetenschap

De wetenschappers werken aan een universiteit of aanverwant instituut. Zij genereren nieuwe kennis over de relatie tussen omgeving en gedrag via empirisch onderzoek. Bijvoorbeeld door groepen proefpersonen in verschillende omgevingen te plaatsen, ze testen te laten doen en daarna te kijken of de resultaten in de ene omgeving significant afwijken van die in de andere omgeving. Als dat zo is, kun je zeggen dat de omgeving invloed heeft op datgene wat is getest, bijvoorbeeld geheugen of stemming.

De wetenschappers publiceren hun onderzoeksresultaten in wetenschappelijke tijdschriften en presentaties op congressen. Daarnaast geven zij onderwijs aan universiteiten of hogescholen en delen zij hun kennis soms ook via de populaire media of vakbladen.

Consultancy

De andere groep omgevingspsychologen gebruikt deze wetenschappelijke kennis in de praktijk. Zij adviseren bijvoorbeeld bedrijven over een gebruiksvriendelijke (kantoor)huisvesting. Of ze helpen gemeenten aan informatie over beleving en gebruik van de openbare ruimte. Ook zijn er adviseurs die helpen om bijvoorbeeld milieuvriendelijk gedrag te stimuleren of verkeerssituaties veiliger te maken. Elke omgevingspsycholoog heeft zo zijn eigen specialiteit.

Schematische weergave van de werkwijze van een omgevingspsycholoog

De omgevingspsychologen weten de weg in het woud van publicaties en kunnen ze op waarde schatten. Ook zijn ze bedreven in het doen van aanvullend onderzoek in de praktijk, bijvoorbeeld via interviews en observatie. Op grond van onderzoek en hun vakkennis kunnen ze de beoordelen hoe mensen een omgeving (zullen) beleven. Zij leveren bijvoorbeeld informatie voor een programma van eisen of toetsen een voorlopig ontwerp. Of ze verklaren bepaald gedrag of klachten over de omgeving en dragen oplossingen daarvoor aan.

Ontwerpers

In de opleiding van (interieur)architecten is de afgelopen decennia maar weinig aandacht geweest voor omgevingspsychologie. Mijn ervaring is dat in het leren ontwerpen de esthetische kwaliteit of het ‘concept’ meestal voorop stond. Inmiddels lijkt het tij te keren en klinkt steeds vaker de roep om de gebruiker centraal te stellen.

Er zijn al ontwerpers die zich hebben verdiept in omgevingspsychologie. Zij hebben alvast de juiste instelling voor het ontwerpen van een gebruiksvriendelijke omgeving. Maar het uitvoeren van betrouwbaar omgevingspsychologisch onderzoek is een vak apart, dat leer je er niet zomaar even bij. Net als alle kennis op dat gebied.

Andersom geldt ook dat ontwerpen een vak is dat je niet zomaar in de vingers hebt. Ook dat moet je jarenlang trainen. Ook daarvoor heb je specifieke kennis nodig, bijvoorbeeld van materialen. Een omgevingspsycholoog kan een ontwerper voeden met zijn analyses en bijstaan als het gaat om functionaliteit van het ontwerp. Maar het is de ontwerper die de vertaling moet maken naar vormgeving. Die zorgt voor eenheid in alle facetten van het ontwerp.

24 januari 2013