Colenberg Omgevingspsychologie

LinkedIn Twitter

Waarneming bij dementie

Onze waarneming van de omgeving verandert naarmate we ouder worden. Bij mensen met de ziekte van Alzheimer gaat het verouderingsproces extreem snel en leidt het tot forse hersenschade. Dat heeft invloed op bijvoorbeeld gezichtsvermogen, beheersing van bewegingen en oriëntatiegevoel. Iemand die verblijfsruimten ontwerpt voor mensen met dementie moet daar rekening mee houden.

Symptomen

Dementie komt meestal door de ziekte van Alzheimer of door een beroerte, zoals in de prachtige film ‘Amour’ van Haneke. De oorzaak kan ook een andere aandoening zijn, bijvoorbeeld de ziekte van Parkinson [1]. Een op de vijf mensen van boven de 65 wordt dement [2].

Een wazige foto van een parkIn een voorstadium van Alzheimer, ‘milde cognitieve stoornis’ genoemd, krijgen mensen last van geheugenproblemen en stemmingswisselingen, moeite met beslissen en met de weg vinden op bekend terrein, en vertonen zij vaker impulsief gedrag dan voorheen. In bijna de helft van de gevallen ontwikkelen deze problemen zich niet verder, bij de andere helft wel. Hoe ouder iemand is, hoe meer kans op Alzheimer [3]. Daarnaast neemt bij het ouder worden het vermogen om contrasten waar te nemen af. Dementerenden zien wazig en merken relatief kleine verschillen in kleur, structuur en textuur niet meer op. Zo kunnen donkere vlakken in de vloer voor hen gaten lijken, waardoor ze niet verder durven lopen.

Bij Alzheimer worden mentale functies stap voor stap afgebroken. Het geheugen voor recente gebeurtenissen gaat als eerste achteruit. Na geheugenproblemen komen er taal- en denkproblemen bij, zoals moeite met plannen en moeilijk kunnen schakelen tussen bezigheden. Patiënten kunnen ook wanen of hallucinaties ervaren. Uiteindelijk kunnen ze niet meer praten of lopen, maken ze geen contact meer met anderen en zijn ze incontinent [3]. Op het laatst is de patiënt terug in het stadium van een pasgeboren baby [1].

Alzheimer Nederland heeft een film laten maken met scenes uit het dagelijks leven van dementerenden [4]. Deze scenes zijn vanuit verschillende perspectieven te bekijken. Zo kun je de situaties ervaren door de ogen en oren van de patiënt.

Omgeving

Lichaamsbeweging en mentaal en sociaal actief blijven kunnen helpen om de achteruitgang van de hersenen tegen te gaan [3]. Een aantrekkelijke en gevarieerde omgeving, die de zintuigen op een aangename en herkenbare manier prikkelt en waar veilig bewegen mogelijk is, kan dit stimuleren. Voldoende (dag)licht is belangrijk om het dag- en nachtritme te stabiliseren en nachtelijke onrust tegen te gaan. Licht vermindert ook depressieve klachten en vertraagt de functionele achteruitgang [5].

Natuur

Uitzicht op een vriendelijk landschap werkt kalmerend en herstellend. Dat geldt zelfs voor afbeeldingen daarvan. Bij gebrek aan voldoende echte natuur had men in een verpleeghuis een wandvullende foto van een bos aangebracht. Helaas was deze voor een mannelijke bewoner die nodig moest niet van een echt bos te onderscheiden…

 

Bronnen:

  1. ‘Wij zijn ons brein. Van baarmoeder tot Alzheimer’ – Dick Swaab (2010)
  2. www.alzheimercentrum.nl
  3. ‘Het seniorenbrein. De ontwikkeling van onze hersenen na ons vijftigste’ – André Aleman (2012)
  4. www.alzheimerexperience.nl
  5. www.lichtvoorlater.nl

9 maart 2013