Colenberg Omgevingspsychologie

LinkedIn Twitter

Groen is goed?

Ik hoor regelmatig beweren dat groen een rustgevende kleur is. Maar dat is geen wetmatigheid. Uitzicht op levend groen (planten, landschap) draagt bij aan fysiek en mentaal herstel. Dat is inmiddels ruimschoots bewezen. Het staat alleen nog niet vast wat de rol van kleur daarin is. Ook zijn er genoeg situaties te bedenken waarin de kleur groen helemaal niet zo rustgevend is.

Gifgroen of appelgroen?

De eerste vraag is al: welk groen bedoel je? Er zijn immers heel veel soorten groen te onderscheiden. Tenminste, voor wie niet kleurenblind is in de vorm van een rood-groenstoornis. Dat komt voor bij 5 tot 8% van de mannen en 0,5% van de vrouwen. Daarnaast zijn er ook mensen die minder gevoelig zijn voor de kleur groen. Ook ouderen zien kleuren minder goed. Bij het troebeler worden van de ooglens wordt namelijk meer blauw licht weggefilterd [1].

KleurencirkelEr zijn verschillende manieren om kleuren te ordenen. Bijvoorbeeld op grond van:

  •  toon (tint of golflengte),
  •  verzadiging (felheid of intensiteit),
  •  helderheid (donker-licht),
  •  kleurtemperatuur (warm of koel).

Warme tinten, bijvoorbeeld olijfgroen, hebben een gele basis. Koelere tinten, bijvoorbeeld smaragdgroen, hebben een meer blauwe basis. Lentegroen is lichter dan dennengroen of mosgroen. Mintgroen is minder verzadigd dan grasgroen. Groen staat tegenover rood, maar de grens met blauw of geel is minder scherp.

Praten over een kleur kan overigens leiden tot spraakverwarring. Elke verfhandelaar kiest zijn eigen kleurnamen. Daardoor ziet ‘limoen’ er bij het ene merk anders uit dan bij het andere. Meer zekerheid geven codes zoals RGB (voor beeldschermweergave) of RAL (verf).

Verder is de context van belang voor de waarneming van een kleur. Het licht dat erop valt, de grootte van het oppervlak, de combinatie met andere kleuren, etc. Dezelfde kleur kan naast de ene kleur anders overkomen dan naast de andere. Met daglicht maakt het uit wat voor weer het is en hoe de wand is georiënteerd. Bij kunstlicht kan het soort lamp de kleurweergave sterk beïnvloeden. Kortom, vaststellen over welke kleur groen het gaat kan nog best ingewikkeld zijn.

Aangeleerd

En dan de beleving of betekenis. Groen wordt in onze cultuur vaak geassocieerd met fris, vers en milieuvriendelijk. En met gif, gal en monsters. In andere culturen kan groen een andere lading hebben. Daarnaast hebben mensen persoonlijke associaties met groen. Bijvoorbeeld vanwege ervaringen in het verleden. De betekenis van groen kan dus zowel positief zijn als negatief, en verschilt per persoon.

De culturele betekenissen van kleur worden wel eens aangezien voor wetenschappelijk bewezen feiten. Dat is niet terecht. Voor wetenschappelijk bewijs is onafhankelijk en gestructureerd onderzoek nodig. Met betrouwbare methoden en genoeg proefpersonen. En belangrijk: onderzoek dat bij herhaling dezelfde uitkomsten oplevert.

Op het gebied van kleur is er weinig beproefd bewijs van duidelijke effecten op emotie, gedrag of gezondheid. Beweringen zijn vaak gebaseerd op persoonlijke opvattingen of ‘gekleurd’ onderzoek. Kleur kan wel invloed hebben op stemming en gedrag, maar er zijn nog geen betrouwbare methoden om dat te voorspellen [2].

Dat neemt niet weg dat het zinvol is om in een ontwerp rekening te houden met gebruikelijke associaties. De kleur groen kan dan een positieve rol vervullen. Hou wel rekening met de situatie ter plaatse en vraag de gebruikers vooraf wat zij ervan vinden. Groen is niet bij voorbaat goed.

Natuur en nep

Rode bomenTot slot nog even over ‘groen’ in de zin van natuur. In 1984 liet Ulrich zien dat patiënten met uitzicht op begroeiing sneller genezen en minder pijnstillers nodig hebben. Sindsdien is de heilzame werking hiervan meermalen aangetoond. Zelfs natuurgetrouwe afbeeldingen van planten of landschappen blijken te werken [3, 4]. Er wordt nu onderzocht waarom dat zo is. Het lijkt voor de hand te liggen dat het gaat om de kleur. Maar een van de experimenten toonde aan dat ook landschapsfoto’s zonder groen (herfstbos) mentale vermoeidheid verminderen. Daarom wordt nu verder gekeken naar de rol van variatie en vormen in de natuur.

 

Bronnen

  1. Website www.oogartsen.nl van o.a. Deventer Ziekenhuis
  2. Onderzoeksrapport ‘Color in healthcare environments‘ (2004)
  3. Alterra-rapport ‘Ontwerpen met groen voor gezondheid‘ (2006)
  4. Artikel ´Een foto van een boom maakt al rustig´van Agnes van den Berg

 

 

27 mei 2013