Colenberg Omgevingspsychologie

LinkedIn Twitter

Geluidshinder in gebouwen

Architecten zijn nog meer dan andere mensen visueel ingesteld. Daardoor wordt bij het ontwerp van gebouwen en interieurs nog te weinig rekening gehouden met onzichtbare aspecten als geluid. Geluid kan echter een grote bron van stress zijn. Het kan leiden tot gezondheidsklachten en negatief gedrag. Dat komt niet alleen door de eigenschappen van het geluid zelf, maar ook door de bron en situatie. En hoe de waarnemer daarover denkt.

Waarneming van geluid

Hoe mensen een ruimte waarnemen en interpreteren wordt niet alleen bepaald door de feitelijke kenmerken van die ruimte. De eigenschappen van de waarnemer en de situatie waarin die zich bevindt zijn minstens zo belangrijk. Zoals iemands persoonlijkheid en ervaringen, zijn fysieke gesteldheid, zijn culturele achtergrond en wat hij gewend is. En wat hij wil doen in die ruimte.  Als iemand zich moet concentreren of wil slapen, is geluid veel sneller hinderlijk dan bij routinewerk. Daar heb je juist wat geluid nodig voor tempo en genoeg afleiding.

Genieten of niet?

Muziek waar je van houdt, zingende vogels of het ruisen van de zee zijn in veel gevallen prettig om naar te luisteren.  Aan een zacht zoemende airconditioning kun je wennen. Mensen zullen geluid vooral hinderlijk vinden als:

  • het hard is;
  • het onvoorspelbaar is;
  • ze er geen invloed op (denken te) hebben.

Het gaat dus niet alleen om objectief meetbare aspecten als volume, toonhoogte en nagalmtijden, maar ook om regelmaat en het subjectieve oordeel. Daarbij speelt mee of mensen gespannen zijn, zich moeten concentreren, of ze het geluid herkennen en waar ze het mee associëren. Als een ruisende zee je doet denken aan een tsunami zul je dat niet zo rustgevend vinden. Luid fluitende vogels kunnen vervelend zijn als je wil slapen. Verder zijn sommige mensen van nature gevoeliger voor geluid dan anderen.

StiltecoupéMensen ergeren zich ook eerder aan geluid als ze vinden dat het niet nodig is of dat de veroorzaker te weinig rekening met ze houdt. Informatie over de noodzaak of het belang van de geluidsbron is dan een belangrijke manier om negatieve gevoelens te temperen. Net als andere manieren van controle of ontsnappingsmogelijkheden. Tot slot speelt ook de rest van de omgeving mee. Als die verder naar wens is, zal men geluidshinder  eerder voor lief nemen.

Controle

Als mensen ergens last van hebben, zullen ze dat proberen te veranderen. Als dat lukt, kan het een gevoel van triomf geven.  Als het keer op keer niet lukt, worden mensen chronisch moedeloos. Dat kan leiden tot depressies. In experimenten is aangetoond dat het helpt als er een knop is om het geluid uit te zetten. Dan hebben mensen er minder last van, zelfs als ze die knop niet gebruiken.

Gevolgen

Geluidshinder kan zeer schadelijk zijn voor de gezondheid. Het kan leiden tot gehoorschade, allerlei stressgerelateerde aandoeningen en slaaptekort. De negatieve effecten duren vaak nog voort als de geluidshinder al is verdwenen.

Verder stoort lawaai de communicatie en concentratie, ook als mensen het niet (bewust) als hinderlijk ervaren. Het geluid heeft dan toch een negatieve invloed op werk- of leerprestaties, energieniveau, hulpvaardigheid en agressie. Gesprekken op de achtergrond bijvoorbeeld zijn bijna onmogelijk te negeren voor mensen. De Britse geluidsdeskundige Julian Treasure legt op TED uit wat geluid met ons doet en waarom architecten hun oren meer moeten gebruiken.

Architectuur door andere ogenOverigens is absolute stilte ook niet prettig, omdat mensen geluid nodig hebben om zich te oriënteren en informatie te krijgen over de ruimte. En geluid kan ook wat toevoegen aan de beleving van een ruimte. Nagalmtijd kan een ruimte identiteit geven. Mooie voorbeelden daarvan zijn te beluisteren op de cd’s bij het boek ‘Architectuur door andere ogen’.

Voorkomen

Het beste is het om bij het ontwerp van een gebouw al stil te staan bij te verwachten geluid en mogelijke hinder te voorkomen.

  1. Wie of wat zullen straks in het gebouw geluid produceren en wie kan daar last van hebben? Plan de ruimtes voor die groepen, activiteiten of apparaten dan niet direct naast elkaar of isoleer ze goed. En ga na of er stillere varianten mogelijk zijn.
  2. Realiseer je dat gladde, harde materialen weliswaar makkelijk schoon te maken zijn, maar ook het geluid hard weerkaatsen. Er zijn tegenwoordig genoeg verantwoorde alternatieven, zelfs hygiënische gordijnen en tapijttegels. Ook reliëf en perforatie gaan weerkaatsing tegen.
  3. Planten breken geluidsgolven en hebben ook andere positieve effecten op mensen. Neem ze mee in het ontwerp.
  4. Vang geluid zoveel mogelijk af bij de bron, voordat het de kans heeft zich te verspreiden.
  5. Wanneer mogelijk hinderlijk geluid niet te voorkomen is, zorg dan voor informatie over de oorzaak of voor prettig achtergrondgeluid om het te verdoezelen.

Bronnen

Bell, Greene, Fisher & Baum (2001). Environmental Psychology, 5th edition. Londen: LEA Publishers.

Jahncke, H. et al (2011). Open-plan office noise: cognitive performance and restoration. Journal of Environmental Psychology 4, vol. 31

Architectuur door andere ogen. Wezep: uitgeverij de Kunst.

22 mei 2013