Colenberg Omgevingspsychologie

LinkedIn Twitter

Dementievriendelijke omgeving

Zolang er nog geen medicijn is tegen dementie, kunnen we de aandacht het beste richten op preventie en kwaliteit van leven. Dat betekent een omgeving die lichamelijke en geestelijke activiteit stimuleert, stress en onrust reduceert, en de autonomie zoveel mogelijk ondersteunt.

Gezond oud worden

De oorzaak van Alzheimer is nog niet ontraadseld, maar er is steeds meer onderzoek dat erop wijst dat een gezond en actief leven de kans op die ziekte verkleint. Een geneesmiddel is voorlopig nog niet in zicht, ondanks het vorig jaar in werking gestelde deltaplan dementie. Dit pleit ervoor om de aandacht meer te richten op zo gezond mogelijk oud worden. En op een betere kwaliteit van leven voor wie al ziek is.

Dat betoogt ook de Leidse hoogleraar ouderengeneeskunde Rudi Westendorp in de media en in zijn recent verschenen boek ‘Oud worden zonder het te zijn’. Gezond oud worden vraagt een actief leven, zonder veel stress en met matig en gezond eten. De inrichting van de dagelijkse leefomgeving kan daaraan bijdragen. Bijvoorbeeld door de gezonde etenswaren op ooghoogte te leggen in de koelkast en van kleine borden te eten. Of door het (trap)lopen makkelijk en aantrekkelijk te maken.

Omgaan met dementie

Zeisel_I'm still hereDr. John Zeisel, directeur van het Hearthstone Alzheimerinstituut in de V.S., pleit voor een positieve houding ten opzichte van mensen met dementie. Door gebruik te maken van de hersendelen die lang intact blijven is waardevol contact mogelijk en een zinvolle dagbesteding. In zijn boek ‘I’m still here’ beschrijft hij hoe bijvoorbeeld kunst en muziek daarin een rol kunnen spelen.

Ook geeft Zeisel aan dat mensen met dementie baat hebben bij een omgeving die hen zo min mogelijk stress bezorgt. En hen tegelijkertijd zoveel mogelijk uitdaagt te doen wat zij nog wél kunnen. Onderzoek van het U.S. National Institute on Aging heeft aangetoond dat bepaalde kenmerken van de fysieke omgeving symptomen van dementie verminderen.

Principes dementievriendelijke omgeving

Zeisel heeft daarom acht principes geformuleerd voor een woonomgeving die onafhankelijkheid en welzijn bevorderen. Gebaseerd op onderzoek van hemzelf en collega’s.

  1. Exit control – Camouflage van uitgangen en onopvallend afgesloten ramen en deuren. Leidt tot minder depressie bij de mensen met dementie zelf. Personeel en familie hoeven minder op te letten, zijn daardoor zelf ook meer ontspannen en hebben meer tijd voor de dementerenden.
  2. Walking paths – Duidelijke paden. Zichtbare en begrijpelijke bestemmingen aan het eind van gangen, zodat mensen weten waar ze naartoe lopen. Herkenningspunten op plekken waar iemand moet beslissen over de richting. Bij voorkeur zaken die refereren aan ‘ingebakken’ herinneringen, zoals muziek en etensgeuren.
  3. Privacy – Plek om persoonlijke spulletjes uit te stallen waar men prettige herinneringen aan heeft. Een veilig, bekend en voorspelbaar eigen territorium heeft een kalmerend effect.
  4. Shared spaces – Gevarieerde gezamenlijke ruimtes, in verschillende sferen. Die duidelijk maken hoe je je er moet gedragen, wat er van je wordt verwacht. Dit helpt Alzheimerpatiënten om zich niet te veel te isoleren en te genieten van gezelschap.
  5. Gardens – Altijd en veilig naar buiten kunnen helpt het slaap-waakritme te verbeteren en het gevoel voor tijd te handhaven.
  6. Homelike living space – Een huiselijke in plaats van een zakelijke of medische omgeving helpt symptomen van Alzheimer, zoals onrust, tegen te gaan. Een huiselijke ruimte is niet te groot, heeft een regelmatige vorm en een vertrouwde inrichting.
  7. The five senses – Ruimtes die zo zijn ontworpen dat de informatie die via verschillende zintuigen binnenkomt (beeld, geur, geluid, tast en smaak) met elkaar klopt. Dat zorgt ervoor dat mensen de ruimte beter begrijpen. Ook als sommige zintuigen het niet meer zo goed doen.
  8. Independence and empowerment – Ruimtes waarin mensen met Alzheimer zoveel mogelijk zelf kunnen doen. Denk aan  leuningen, een wc met hoge zit en leesbare bewegwijzering. Controle hebben over de omgeving en zelf beslissingen kunnen nemen geeft rust en zelfvertrouwen. Dat is in principe goed voor ieder mens.

22 februari 2014